Desi Bouterse

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pap">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>papwiki</dbname>
    <base>https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medio</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskushon</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usuario</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskushon usuario</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Diskushon Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fail</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskushon fail</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Diskushon MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Malchi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskushon malchi</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Yuda</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Diskushon yuda</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskushon kategoria</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Desi Bouterse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5148</id>
    <revision>
      <id>198174</id>
      <parentid>168553</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T00:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12063</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>198174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="hqlnv1auysviqrb2wz5jzw8btwklv8u" xml:space="preserve">{{Variante|c}}
{{infobox politico| variante= c
| nomber completo = Desiré Delano (Desi) Bouterse
| fecha nacemento = 
| luga nacemento  = Domburg
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| pais        = {{SUR}} 
| casa        = Ingrid Bouterse-Figueira&lt;br&gt;Ingrid Bouterse-Waldring
| yui         = Dino Bouterse 
| mayornan    = 
| educacion   = 
| temporada1  = 2010 - 2020
| funcion1    = Presidente di Sürnam
| partido     = Nationale Democratische Partij (NDP)
| ofishi      = militar, polítiko
}}
'''Desiré Delano (Desi) Bouterse''' (* [[13 di òktober]] [[1945]] na Domburg, [[Sürnam]] - † [[23 di desèmber]] [[2024]]&lt;ref name=&quot;DWT overlijden&quot;&gt;De Ware Tijd, [https://dwtonline.com/bouterse-maandagavond-overleden/ ‘Bouterse maandagavond overleden’], 27 december 2024&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Startnieuws overlijden&quot;&gt;Starnieuws, [https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/84324 Ambassades tekenen condoleanceregister in Ocer], 27 december 2024&lt;/ref&gt;) tabata un polítiko [[sürnam]]eño, diktador i [[presidente]] di [[Sürnam]] di 2010 pa 2020. Entre 1980 i 1988 e tabata de fakto e lider di e pais despues di un golpi militar i un periodo unda el a establesé un regimen militar diktatorial. Bouterse su términonan komo diktador i despues presidente ta rondoná di kontroversia di aktonan kriminal, entre otro tráfikashon di droga i asesinatonan polítiko.

Bouterse a funda y tabata lider di e partido NDP.

== Decembermoorden ==
Na 2023 Bouterse a keda kondená pa e 'decembermoorden' (''matansa na desèmber'')&lt;ref&gt;{{nl}}[https://nos.nl/artikel/2502261-desi-bouterse-definitief-veroordeeld-tot-20-jaar-cel-voor-decembermoorden Desi Bouterse definitief veroordeeld tot 20 jaar cel voor Decembermoorden], NOS.nl (20 di desèmber 2023)&lt;/ref&gt; di 1982 den korte di apelashon na [[Sürnam]]. Esaki a sosode despues cu Bouterse a haña 20 aña di kondena na 2019 kaba i a bai den apelashon en kontra di e desishon aki. E krimen ront di e 'decembermoorden' ta trata e asesinato di diessinku persona ku tabata en kontra di e polítika di Bouterse, riba 7 i 8 di desèmber 1982. Entre otro abogado, docente, lider sindikal i periodistanan a wòrdu asesiná. Segun Bouterse, e asesinatonan tabatin di haber ku un posibel invasion for di [[Hulanda]] ku lo mester wòrdu prevení dor di asesina e personanan aki &lt;ref&gt;{{nl}}[https://web.archive.org/web/20231221185906/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5425377/bouterse-suriname-rechtszaak-veroordeling-celstraf Hof Suriname veroordeelt ex-president Bouterse tot 20 jaar], rtlnieuws (20 di desèmber 2023)&lt;/ref&gt;. Korte di Hustisia di Sürnam no a haña prueba pa sostene e argumentashon di Bouterse, pero si a haña prueba pa tene Bouterse responsabel pa a duna enkargo pa komete e asesinatonan. 

Dia 20 di desèmber 2023, Bouterse a wòrdu sentensiá na binti aña di prizòn pa e asesinatonan di desèmber. E no a presentá pa e veredikto i a skonde despues.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2502261-desi-bouterse-definitief-veroordeeld-tot-20-jaar-cel-voor-decembermoorden |titel=Desi Bouterse definitief veroordeeld tot 20 jaar cel voor Decembermoorden|datum=2023-12-20 |uitgever= nos.nl}}&lt;/ref&gt; 

== Fayesimentu==
Bouterse a fayesé dia 23 di desèmber 2024 pa mitar di diesdos di anochi na edat di 79 aña despues di un malesa kòrtiku na su lugá di skonde. Debí na e marea, su kurpa no por a wòrdu tresé direktamente via e riu pa su kas na Leonsberg, pero a wòrdu hibá otro kaminda i hibá ku vehíkulo Leonsberg.&lt;ref name=&quot;DWT overlijden&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Startnieuws overlijden&quot; /&gt;

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Bouterse, Desi}}
[[Category:Hende]]
[[Category:Politiko]]
[[Category:Suriname]]</text>
      <sha1>hqlnv1auysviqrb2wz5jzw8btwklv8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Animal protegi na Aruba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7390</id>
    <revision>
      <id>198123</id>
      <parentid>198013</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kallmemel</username>
        <id>14000</id>
      </contributor>
      <comment>wikilink</comment>
      <origin>198123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13843" sha1="lwzurcib3zt5qvc6uwivpl053omnq3a" xml:space="preserve">{{Variante|a}}
'''Animalnan protehi na Aruba''' ta un lista di 55 especie y clase di animal publica den ''Landsbesluit bescherming inheemse flora en fauna op Aruba''.&lt;ref&gt;{{citeer web |url=https://www.gobierno.aw/nl/afkondigingsbladen-2017 |titel=Afkondigingsblad van Aruba 2017 nr. 48 (AB2017No.48)|datum=8 augustus 2017 |bezochtdatum=2026-07-16 |werk=gobierno.aw}}&lt;/ref&gt; E ley aki tin como meta pa duna proteccion na flora y fauna indigena di [[Aruba]], cu ta sea bao presion di extincion o di cual un presencia duradero ta desea pa su valor ecologico.

Vigente desde 15 di augustus 2017 e [[landsbesluit]] ta incorpora e sortonan cu ta protehi a base di e Ordenansa pa Proteccion di Naturalesa (Natuurbeschermingsverordening 1995) y e Ordenansa di Medio Ambiente marino (Marien-milieuverordening). Alaves a hunta na esaki e sortonan cu ta resorta bao di e proteccion di e tratado di [[CITES]] y e [[protocol SPAW]].

Supervision y localisacion riba laman y e costanan di Aruba ta encargo di [[Kustwacht Karibe Hulandes|Warda Nos Costa]] huntu cu [[Cuerpo Policial Arubano]]. Mantencion di e reglanan riba tera ta den man di park rangers di [[Parke Nacional Arikok]] y e inspectornan di Departamento di Naturalesa y Medio Ambiente (DNM).&lt;ref&gt;[https://www.overheid.aw/informatie-dienstverlening/natuur-en-milieu-subthemas_47096/item/algemene-toelichting-landbesluit-bescherming-inheemse-flora-en-fauna_44012.html Algemene toelichting landbesluit bescherming inheemse flora en fauna], website oficial di Gobierno di Aruba&lt;/ref&gt; 

== Animalnan protehi ==
{|
|[[File:EN IUCN 3 1.svg|30px|EN]] ||menasa
|-
|[[File:CR IUCN 3 1.svg|30px|CR]]||criticamente menasa
|}
=== [[Para|Parha]] ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
|[[File:Amazona barbadensis qtl1.jpg|100px]]|| [[Lora|Amazona barbadensis]] || Lora / ''Geelvleugelamazone''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Athene cunicularia arubensis 22 53 16 922000 (cropped).jpeg|100px]] || [[Shoco|Athene cunicularia arubensis]]&lt;ref&gt;Reconoci oficialmente como simbolo nacional na 2015&lt;/ref&gt; || [[Shoco]] / ''Aruba-holenuil''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|- 
| [[File:Buteo albicaudatus.jpg|100px]] || [[Buteo albicaudatus]] || Falki / ''Witstaartbuizerd''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Curacao 2011 - Blue-tailed emerald crop.jpg|100px]]|| [[Blenchi|Chlorostilbon mellisugus]] || Blenchi / ''Blauwstaartsmaragdkolibrie''||
|-
| [[File:Chrysolampis mosquitus - Tiergarten Schönbrunn 4.jpg|100px]] || [[Blenchi-dornasol|Chrysolampis mosquitus]] || Blenchi-dornasol / ''Muskietkolibrie''||
|-
| [[File:Colinus cristatus -Curacao, Netherlands Antilles-8a.jpg|100px]] || [[Patrishi|Colinus cristatus]] || Patrishi / ''Kuifbobwhite''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-  
| [[File:Aratinga pertinax -national park -Aruba-8.jpg|100px]] || [[Prikichi|Eupsittula pertinax arubensis]]&lt;ref&gt;Desde 2017 e parha nacional di Aruba&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(syn. Aratinga pertinax arubensis)&lt;/small&gt;|| Prikichi / ''Aruba-maïsparkiet''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Falco peregrinus tethered.jpg|100px]] || [[Falco peregrinus]] || Falki peregrino / ''Slechtvalk''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Columba squamosa 1zz.jpg|100px]] || [[Paloma di baranca|Patagioenas squamosa]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(syn. Columba squamosa)&lt;/small&gt; || Paloma di baranca / ''Roodhalsduif''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Pelecanus occidentalis in Mangroves.jpg|100px]] || [[Pelecanus occidentalis]] || Rogans / ''Bruine pelikaan''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|- 
| [[File:Phoenicopterus ruber 6.jpg|100px]] || [[Chogogo|Phoenicopterus ruber]]|| Flamingo / ''Rode flamingo''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Caracara cheriway -Esparza, Puntarenas, Costa Rica-8.jpg|100px]] || [[Warawara|Polyborus plancus]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(syn. Caracara plancus cheriway)&lt;/small&gt; || [[Warawara]] / ''Kuifcaracara''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Pterodroma hasitataPCCA20070623-3608B.jpg|100px]] || [[Pterodroma hasitata]] || Parha di tormenta pèchi / ''Zwartkapstormvogel''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|- 
| [[File:Sternula antillarum browni, San Luis Obispo, California 1.jpg|100px]] || [[Sternula antillarum]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(syn. Sterna antillarum)&lt;/small&gt; || Sternchi chikito / ''Amerikaanse dwergstern''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Sterna dougallii StMarys 1.jpg|100px]] || [[Dougalls stern|Sterna dougallii]] || Sternchi pecho roos / ''Dougalls stern''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|- 
|}

=== Reptiel ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
| [[File:Anolis lineatus.jpg|100px]]|| [[Totèki|Anolis lineatus]] || Toteki / ''Gestreepte anolis''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|- 
| [[File:Caretta caretta 060417w2.jpg|100px]]|| [[Cawama|Caretta caretta]] || Cawama / ''Onechte karetschildpad''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Total internal reflection of Chelonia mydas.jpg|100px]] || [[Turtuga blanco|Chelonia mydas]] || Turtuga blanco / ''Soepschildpad''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Aruba Rattle Snake.jpg|100px]] || [[Cascabel|Crotalus unicolor]] || Cascabel / ''Aruba-ratelslang''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Penyu Belimbing (Dermochelys coriacea).jpg|100px]] || [[Drikil|Dermochelys coriacea]] || Drikil / ''Lederschildpad''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Hawksbill Sea Turtle (Eretmochelys imbricata).jpg|100px]] || [[Caret|Eretmochelys imbricata]] || Caret / ''Karetschildpad''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Calango em Brejo da Madre de Deus.jpg|100px]] || [[Yuana bèrdè|''Iguana iguana'']] || Yuana berde / ''Groene leguaan''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg|100px]]|| [[Lepidochelys kempii]] || Turtuga kemp / ''Kemps zeeschildpad''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Lepidochelys-olivacea-Kélonia-1.JPG|100px]]|| [[Lepidochelys olivacea]] || Bastardo / ''Warana''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Falsa mapanare paraguanera (Leptodeira bakeri).jpg|100px]] || [[Santanero|Leptodeira bakeri]] || Santanero || {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}} 
|-
|  || [[Pegapega|Phyllodactylus julieni]] || Pegapega / ''Bladvingergekko''||
|}

=== [[Molusko|Molusco]] ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
| [[File:Conasprella Wendrosi.jpg|100px]] || [[Conasprella wendrosi]] &lt;br&gt; &lt;small&gt;(syn. Conus wendrosi)&lt;/small&gt; ||  ||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Conus curassaviensis 2.jpg|100px]] || [[Conus curassaviensis]] ||  ||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Conus hieroglyphus 1.jpg|100px]]|| [[Conus hieroglyphus]]  ||  ||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Lobatus costatus (Gmelin, 1791) 2013 000.JPG|100px]] || [[Lobatus costatus]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(syn. Strombus costatus)&lt;/small&gt; || Calco duro / ''Zilverschelp''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|- 
| [[File:Lobatus gallus (Linnaeus, 1758) 2013 000.JPG|100px]]|| [[Lobatus gallus]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(syn. Strombus gallus)&lt;/small&gt; || Calco || {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|- 
| [[File:Strombus gigas.jpg|100px]] || [[Calco|Lobatus gigas]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(syn. Strombus gigas)&lt;/small&gt; || Calco / ''Roze vleugelhoorn''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|- 
| [[File:Hawkwing Conch 2 Macro.JPG|100px]] || [[Lobatus raninus]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(syn. Strombus raninus)&lt;/small&gt; || Calco ||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|[[File:Melongena melongena (Linnaeus, 1758) - BioLib.cz (1).jpg|100px]] || [[Melongena melongena]] || Calco indján || {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Strombus pugilis.JPG|100px]] || [[Strombus pugilis]] || Calco || {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|}

=== [[Mamífero|Mamifero]] ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
|[[File:The Cetacea.jpg|100px]] || [[Cetacea]] (orden) || delfin y bayena ||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}} 
|-
|[[File:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.MAM.12242.b dor - Glossophaga longirostris Major - skin.jpeg|100px]]|| [[Glossophaga longirostris]] || Raton di anochi lenga largo / ''Langtongvleermuis''||
|-
|[[File:Leptonycteris curasoae.jpg|100px]]  || [[Leptonycteris curasoae]] || Raton di anochi nanishi largo / ''Langneusvleermuis''||
|-
| [[File:Pteronotus davyi.jpg|100px]] || [[Pteronotus davyi]] || Raton di anochi lomba sunu / ''Kleine kaalrugvleermuis''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|  || [[Sylvilagus floridanus nigronuchalis]] ||Conew / ''Aruba-katoenstaartkonijn''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|}

=== Anfibio ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
| [[File:Pleurodema brachyops.jpg|100px]]|| [[Dori|Pleurodema brachyops]] || Dori / ''Aruba-kikker''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|}

=== Bushi ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
| [[File:Urchin003.jpg|100px]] || [[Diadema antillarum]] ||  || 
|}

=== Cnidaria (troncon) ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun ([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
|[[File:Cnidaria.png|100px]] || [[Hydrozoa]] (clase) || ''Neteldieren''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Phil-Anthozoa.jpg|100px]] || [[Anthozoa]] (clase) || ''Bloemdieren'' || {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|}

=== Tribon y manta (subclase) ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
|[[File:Scalloped Hammerhead Shark Sphyrna Lewini (226845659).jpeg|100px]]|| [[Tribon di cruz|Sphyrna lewini]] || Tribon di cruz / ''Geschulpte hamerhaai''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Sphyrna mokarran at georgia.jpg|100px]] || [[Tribon cabes di martiu|Sphyrna mokarran]] || Tribon cabes di martiu / ''Grote hamerhaai''|| {{sorteer|CR|[[File:CR IUCN 3 1.svg|center|30px|CR]]}}
|-
| [[File:Manta birostris-Thailand3.jpg|100px]] || [[Manta birostris]] || Manta / ''Reuzenmanta''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Pristis pectinata (smalltooth sawfish) (Bimini, western Bahamas).jpg|100px]] || [[Pristis pectinata]] || ''Kleintandzaagvis''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|}

=== Actinopterygii ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
|[[File:SilverMolly.jpg|100px]] || [[Poecilia vandepolli]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(syn. Poecilia sphenops)&lt;/small&gt; || Machuri / ''Molly''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
!colspan=&quot;4&quot;|Perciformes (orden)
|-
|| [[File:Fish1316.jpg|100px]] || [[Blauwvintonijn|Thunnus thynnus]] || Buni / ''Blauwvintonijn''||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Epinephelus itajara.jpg|100px]] || [[Djukfes|Epinephelus itajara]] || Djukfes / ''Reuzenzeebaars''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
| [[File:Nassau Grouper (Epinephelus striatus) (36644405756).jpg|100px]] || [[Epinephelus striatus]] || Jakupepu / ''Nassautandbaars''|| {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|}

=== Strea di lama ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
|[[File:Oreaster reticulatus in a sand beach.jpg|100px]] || [[Oreaster reticulatus]] || ||{{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|}

=== Malacostraca ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot;|Imagen
! Nomber cientifico
! Nomber comun&lt;br&gt;([[Papiamento|pap]]/[[Hulandes|nl]])
! [[Status di conservacion|Status]] local
|-
|[[File:Panulirus argus (Caribbean spiny lobster) (San Salvador Island, Bahamas) 2 (16144042375).jpg|100px]]  || [[Panulirus argus]] || Kreft || {{sorteer|EN|[[File:EN IUCN 3 1.svg|center|30px|EN]]}}
|-
|}

== Wak tambe ==
* [[Dutch Caribbean Species Register]]

== Link externo ==
* [https://www.dcbd.nl/resources Dutch Caribbean Biodiversity Database]

{{Appendix}}
[[Category:Animalnan|Aruba]]
[[Category:Conservacion di Naturalesa]]</text>
      <sha1>lwzurcib3zt5qvc6uwivpl053omnq3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Museo di Kòrsou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8507</id>
    <revision>
      <id>198177</id>
      <parentid>177709</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T02:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12063</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>198177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7866" sha1="m16qz7hbinonvyzuetarofod3lkj9e4" xml:space="preserve">{{Variante|c}}
{{Infobox museo |variante = c
| nomber         = Museo di Kòrsou
| nomber_original= Curaçaosch Museum
| pais           = {{CUW}}
| luga           = [[Willemstad]]
| adres          = Van Leewenhoekstraat, [[Otrobanda]]
| tipo           = kultural-históriko
| tema           = 
| funda          = [[19 di febrüari]] [[1946]]
| apertura       = [[7 di mart]] [[1948]]
| cera           =
| renova         =
| cantidad_coleccion =  
| cantidad_bishitante =
| director       =
| curator        = 
| status_monument= 
| id             =
| arkitecto      = P. Boer; Henk Johan Werner (restourashon)
| fecha_construccion = 1853
| funcion_original= hospital di karantena
| funcion_actual  = museo
| website         =
| zoom           =
}}
'''Museo di Kòrsou''' ([[hulandes]]: '''Curaçaosch Museum''') ta un [[museo]] kultural-históriko den bario di [[Otrobanda]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E museo a habri su porta dia [[7 di mart]] [[1948]] den un edifisio ku antes tabata un hospital militar. E ta e promé museo di arte di [[Antias Hulandes]]&lt;ref&gt;Adi Martis &amp; Jennifer Smit, ''Beeldende Kunst van de Nederlandse Antillen en Aruba'' (2002), KIT Publishers, pag. 31, [[International Standard Book Number|ISBN]] 90 6832 5140&lt;/ref&gt; i esun mas bieu entre e museonan eksistente na Kòrsou.&lt;ref name=&quot;mondriaan&quot;&gt;{{nl}}{{citeer web|url=https://www.mondriaanfonds.nl/gehonoreerd/curacaosch-museum-viering-70-jarig-bestaan/ |titel=Het Curaçaosch Museum – Viering 70-jarig jubileum |werk=Mondriaan Fonds|bezochtdatum=2022-05-19}}&lt;/ref&gt;

== Historia ==
Fundashon Museo di Kòrsou a wòrdu lantá dia [[19 di febrüari]] [[1946]] riba inisiativa di [[Chris Engels]] i [[Rudolf Boskaljon]]. Kofundadónan tabata Nico van Meeteren, Pater Latour, Pater Realino, Willem Winkel, Egon Gerstl, Michiel Gorsira, Charles Ellis, Jossy Maduro i Willem Hoyer.&lt;ref&gt;{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402388:mpeg21:a0064|titel=De benaming van de klokken in de Beiaard|werk=[[Amigoe]]|datum=1951-06-22|bezochtdatum=2022-09-15}}&lt;/ref&gt; Apertura di e museo a tuma lugá dia 7 di mart 1948; un seremonia ofisialisá pa [[Piet Kasteel|Gobernador Kasteel]] i siguí pa un introdukshon dor di Chris Engels i un charla tokante arte dor di [[Cola Debrot]].&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210297:mpeg21:a0009|titel=Curacaos Museum geboren|werk=[[Amigoe]]|datum=1948-03-08|bezochtdatum=2022-06-01}}&lt;/ref&gt;

== Edifisio ==
E museo ta alohá den e eks-hospital di karentena for di 1853, konstruí pa teniente P. Boer.&lt;ref&gt;https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0011.php. [https://web.archive.org/web/20220819043350/https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0011.php Archivá] 19 di ougùstùs 2022.&lt;/ref&gt;  E edifisio tabata sirbi komo hospital pa [[Marina Real|Marina Hulandes]] pa trata pashentnan ku keintura hel. E ta konsisti di dos pabeliun pegá ku otro ku [[dak di siya]] i na un banda un galeria habri tipico di [[Lanthùis na Kòrsou|lanthùisnan na Kòrsou]]. Na e parti patras tin un ekstenshon semi-sirkular. Den añanan 1951-1953 arkitekto J.H. Werner a adaptá e edifisio na e funshon di museo. E entrada a wòrdu move i un trapi grandi di akseso a wòrdu agregá. Durante e di dos aniversario di e museo, un porta di entrada a wòrdu agregá dor di arkitekto Alexenko. Ta trata di un rekonstrukshon di e porta di plantashi Fuyk di W.P. Maal.

== Kolekshon i eksposishon ==
Su promé eksposishon tabata un kolekshon permanente di obranan di arte lokal manera muebel antik, set di porselana i glas i diferente tela antik ku ta data di siglo 18, 19 i 20; mayoria tabata  donashonnan di e komunidat di Kòrsou. Awendia e museo ta poseé un kolekshon permanente basta amplio di pinturanan di artista di [[Reino Hulandes]], artista internashonal i artistanan lokal, entre otro di [[Hipolito Ocalia]], [[Max Nepomuceno]], [[Luigi Pinedo]] i [[Jean Girigori]]. Den e hardin di e museo tin e estatua di e héroenan [[Luis Brion]] i [[Manuel Piar]], banda di e eskultura di arte moderno di eskultornan lokal manera [[Yubi Kirindongo]], [[Hortence Brouwn]] i Philippe Zanolino.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230328160359/https://mangasina.com/bedrijf/curacao-museum  Curacao Museum], Mangasina.com&lt;/ref&gt; Despues di su restourashon e kiosko ''Shon Janchi Boskaljon'', un monumento konmemorativo develá na 1937 riba [[Plasa Brion]], tambe a haya un lugá den e hardin na 1986.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641702:mpeg21:a0114|titel=Heropening muziekkiosk Boskaljon|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-05-12|bezochtdatum=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://hetcuracaosch.museum/collectie/|titel=Collectie|werk=Museo di Kòrsou|datum=|bezochtdatum=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029901 Carillon aan de achterzijde van het Curacaos Museum Willemstad Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|200px|left|E kariòn &quot;De Vier Koningskinderen&quot; na e fasada patras di e museo.]] Na fasada di e edifisio tin un kariòn “De vier Koningskinderen” ku a wòrdu instalá na aña 1952. Su nomber ta referí na e kuater yu muhé nan di [[Juliana di Hulanda|Reina Juliana]]. Den Galeria SNIP tin instalá e kòkpit di e avion &quot;[[Snip|De Snip]]&quot; di [[KLM West-Indisch Bedrijf]], ku a hasi e promé buelo transatlántiko for di [[Amsterdam]] pa Kòrsou na aña [[1934]]. 

Ekshibishonnan di artista establesé i tambe artista relativamente nobo riba e esena di arte ta wòrdu organisá periodikamente. Desde su inisio e museo a logra trese diferente kolekshon renombrá di artistanan oropeo kontemporaneo pa ekshibí na Kòrsou. Asina na aña 1954 Museo di Kòrsou tabata e promé museo den Karibe i Latino Amérika ku a tene un ekshibishon di e pintor [[Vincent van Gogh]]. Ademas di Oropa a ekshibí arte di un variedat di pais, manera Venezuela, Hapon, Haiti i Israel i por a atmira mayoria di e artistanan [[Antias Hulandes|antiano]] den ekshibishonnan di grupo òf solo.[[File:Dr Kasteel opent Curaçaosch Museum, Bestanddeelnr 902-6301.jpg|thumb|300px|[[Piet Kasteel|Gobernador Piet Kasteel]] ta habri e museo na 1948.]]

Entre 1948 i 1969 e museo tabata bou maneho di e artista plástiko, [[Lucila Engels-Boskaljon]]. Apuntá komo kurator di 1970 te 1986, el a dediká su mes na atrae exposishonnan di eksterior. 

==== Selekshon di ekshibishonnan ====
* ''Artistanan kontemporáneo'', 1948
* ''Ekshibishon di Nos Arte'', serie di ekshibishonnan ku a kuminsa na 1950
* ''Ekshibishon Engels'', Chris i [[Lucila Engels-Boskaljon|Lucila Engels]], 1950, 1955 i 1994
* ''[[Vincent van Gogh]]'', 37 obra original, 1952
* ''[[Suzanne Perlman]]'', 30 obra, 1961
* ''Pioneronan'', 50 obra maestro, 1962
* ''Regreso n'e origen'', 16 artista antiano bibá na Hulanda, 1981
* ''Exploring the Past to Envisage the Future'', 2014&lt;ref&gt;[http://curacao-art.com/events/exploring-the-past-to-envisage-the-future/  Exploring the past to envisage the future], Curacao-art.com&lt;/ref&gt;

== Galeria ==
&lt;gallery widths=&quot;200&quot;&gt;
File:CURA-willemst-museum-snip.jpg|Avion ''[[Snip|De Snip]]'' den galeria na Museo di Kòrsou. 
File:Collectie NMvWereldculturen, TM-60050790, Foto 'Het bestuur van het Curaçaos museum', fotograaf niet bekend, ca 1949.jpg|Direktiva di Museo di Kòrsou ront 1949
File:Gebrandschilderde kaart van Nederlands West Indie in het Curacaos Museum.JPG|Mapa ekshibi na Museo di Korsou
&lt;/gallery&gt;

== Mira tambe ==
* [[Lista di museo na Kòrsou]]

== Link eksterno ==
* [https://hetcuracaosch.museum/ Museo di Kòrsou - wepsait ofisial]
* {{Citeer web|url=https://www.trendbeheer.com/2022/12/29/kunst-op-curacao-tot-de-21e-eeuw/|titel=Kunst op Curaçao tot de 21e eeuw|website=trendbeheer.com|auteur=Sasha Dees|datum=2022-12-29|bezochtdatum=}}

{{Appendix}}

{{Commonscat}}
{{Appendix}}
[[Kategoria:Museo na Kòrsou]]</text>
      <sha1>m16qz7hbinonvyzuetarofod3lkj9e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok Curacao</title>
    <ns>2</ns>
    <id>8649</id>
    <revision>
      <id>198128</id>
      <parentid>198109</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141156" sha1="fadna1cg0n7xlulyq961578nfo0nmqz" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;
Kòrsou ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Kas Abou]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Forti]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Jeremi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kanoa]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>fadna1cg0n7xlulyq961578nfo0nmqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198129</id>
      <parentid>198128</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141349" sha1="t78lhvlib10vv2mt7hq6uah9val6xlk" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, rooi/lagonan di temporada ta na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Kas Abou]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Forti]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Jeremi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kanoa]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>t78lhvlib10vv2mt7hq6uah9val6xlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198130</id>
      <parentid>198129</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141807" sha1="jusunu85ql3audrxv8gi12eh4elo8kk" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, rooi/lagonan di temporada ta na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Kas Abou]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Forti]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Jeremi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kanoa]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>jusunu85ql3audrxv8gi12eh4elo8kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198131</id>
      <parentid>198130</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141807" sha1="8xff3oq5e83ju75m9ytwi9timqjx625" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, rooi/lagonan di temporada ta na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>8xff3oq5e83ju75m9ytwi9timqjx625</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198132</id>
      <parentid>198131</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142726" sha1="r4azhuk1qpbydbuf6dnccfj404hx1we" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, rooi/lagonan di temporada ta na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>r4azhuk1qpbydbuf6dnccfj404hx1we</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198133</id>
      <parentid>198132</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142708" sha1="mnc7722dk07uqa6sed0sr18dmk81bkp" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>mnc7722dk07uqa6sed0sr18dmk81bkp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198134</id>
      <parentid>198133</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143297" sha1="scy7gzcn7jnhbmuq2rr6xdrmbvrspld" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>scy7gzcn7jnhbmuq2rr6xdrmbvrspld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198135</id>
      <parentid>198134</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143548" sha1="rtc3iufuka6rt9vh7x1dwbc5j0gmbig" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>rtc3iufuka6rt9vh7x1dwbc5j0gmbig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198136</id>
      <parentid>198135</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144412" sha1="61oll7ccywl66ogkhdhwkf27hbxx40b" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Piskadó|| [[Bandabou|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropia pa famia, serka di Westpunt&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>61oll7ccywl66ogkhdhwkf27hbxx40b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198137</id>
      <parentid>198136</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144432" sha1="994q7n3r2ihxfkxaa7iraqo2b75hcix" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>994q7n3r2ihxfkxaa7iraqo2b75hcix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198138</id>
      <parentid>198137</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144241" sha1="ges6fplcmp1ltqjgxbu8r1z89d5x2dj" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>ges6fplcmp1ltqjgxbu8r1z89d5x2dj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198139</id>
      <parentid>198138</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144566" sha1="3v40mc113dl65csj2t85pez4wjnxvrz" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>3v40mc113dl65csj2t85pez4wjnxvrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198140</id>
      <parentid>198139</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144614" sha1="b1jo3f8a5mktw85yyz50gb9yhs9jwaf" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>b1jo3f8a5mktw85yyz50gb9yhs9jwaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198141</id>
      <parentid>198140</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144795" sha1="dsng201xkiw3cayldw2wwazuy77atea" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>dsng201xkiw3cayldw2wwazuy77atea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198142</id>
      <parentid>198141</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144794" sha1="7lrmuc7egs9toq7fp3l13husunuhypr" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>7lrmuc7egs9toq7fp3l13husunuhypr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198143</id>
      <parentid>198142</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lista di playa */</comment>
      <origin>198143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144809" sha1="io70qhfg6oyj7idz39h5rp25h0mnlcd" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>io70qhfg6oyj7idz39h5rp25h0mnlcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198144</id>
      <parentid>198143</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144775" sha1="pfovqa7zkv3nd4u8p53keume0bztrt1" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>pfovqa7zkv3nd4u8p53keume0bztrt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198145</id>
      <parentid>198144</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144782" sha1="f3sypsfczz5jl0n6la01pu5x5my8r45" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
| [[110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>f3sypsfczz5jl0n6la01pu5x5my8r45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198146</id>
      <parentid>198145</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144838" sha1="8t0su4h1lqi0gzdu1cd1coyiqh33dvi" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>8t0su4h1lqi0gzdu1cd1coyiqh33dvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198147</id>
      <parentid>198146</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144764" sha1="jc5xw336gmft6sg8twpmunek8pst8un" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>jc5xw336gmft6sg8twpmunek8pst8un</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198148</id>
      <parentid>198147</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144904" sha1="gh25914j17fcv7ueeokpj846vn1a5gq" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>gh25914j17fcv7ueeokpj846vn1a5gq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198149</id>
      <parentid>198148</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145077" sha1="6ee1o683txwjqwzrvng1d0a62fn4kiz" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] / Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Westpunt]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>6ee1o683txwjqwzrvng1d0a62fn4kiz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198150</id>
      <parentid>198149</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145117" sha1="0r667muwxpz89cok6ln6m8wgb52zrrs" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Klein Korsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>0r667muwxpz89cok6ln6m8wgb52zrrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198151</id>
      <parentid>198150</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146761" sha1="hakfpaztbywoix3oup07vbfg37wk3gl" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Klein Korsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>hakfpaztbywoix3oup07vbfg37wk3gl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198152</id>
      <parentid>198151</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146766" sha1="tj7me26u207r8w8hpae0pn8xgrqlw3d" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinatonan !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>tj7me26u207r8w8hpae0pn8xgrqlw3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198153</id>
      <parentid>198152</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146755" sha1="kigbx9ria2zhggoock01l8l8w58dllt" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| 	12°8′3.8″N 68°59′4.9″W{{coord|12.13333, -68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678, -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>kigbx9ria2zhggoock01l8l8w58dllt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198154</id>
      <parentid>198153</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T19:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146782" sha1="e7rnx90b70nqh2ug1fieubqm5nxwgo9" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|||format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|||format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|||format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>e7rnx90b70nqh2ug1fieubqm5nxwgo9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198155</id>
      <parentid>198154</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146950" sha1="42mf6f5wyewdy8byhbvc78wk3nesdj3" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|||format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|||format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>42mf6f5wyewdy8byhbvc78wk3nesdj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198156</id>
      <parentid>198155</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146767" sha1="i6fyt0csn10w6s6ie8wsrnvi41h9yh8" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|||format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>i6fyt0csn10w6s6ie8wsrnvi41h9yh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198157</id>
      <parentid>198156</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146876" sha1="14a7rnwr20umnx1oxkqeqks8txf4erg" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>14a7rnwr20umnx1oxkqeqks8txf4erg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198158</id>
      <parentid>198157</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147058" sha1="f83pd6imnhcm5cih5hb3zj4lt0q9v1r" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>f83pd6imnhcm5cih5hb3zj4lt0q9v1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198159</id>
      <parentid>198158</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147109" sha1="8w8dorsycb65ekj02os5f2jpnbfil22" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>8w8dorsycb65ekj02os5f2jpnbfil22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198160</id>
      <parentid>198159</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147131" sha1="t5m2orwztxwo186cnx3nw4llqhxqqct" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>t5m2orwztxwo186cnx3nw4llqhxqqct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198161</id>
      <parentid>198160</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147236" sha1="2h1hfq4420oi5fonzkjj3rejuvnszsl" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>2h1hfq4420oi5fonzkjj3rejuvnszsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198162</id>
      <parentid>198161</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147337" sha1="8ruqh72450qpot50cxsnexfouc24tqh" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>8ruqh72450qpot50cxsnexfouc24tqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198163</id>
      <parentid>198162</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147284" sha1="0wl40p3c1mzv2mr17ruv340np5rv9x2" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>0wl40p3c1mzv2mr17ruv340np5rv9x2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198164</id>
      <parentid>198163</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147329" sha1="ksdatga750dvmq3v4k7qnjr00hao4rv" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}
Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>ksdatga750dvmq3v4k7qnjr00hao4rv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198165</id>
      <parentid>198164</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147376" sha1="p9gnxmk5s0z467m3ozh0t82kyiv8m93" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}


Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>p9gnxmk5s0z467m3ozh0t82kyiv8m93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198166</id>
      <parentid>198165</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147452" sha1="jcbt0x257zevywilomtal3yb7mhwham" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}


Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>jcbt0x257zevywilomtal3yb7mhwham</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198167</id>
      <parentid>198166</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147474" sha1="6gveu162otttatxjoslz4qldeuo2jyi" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[File:Playa Lagun.jpg|110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;|/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}


Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>6gveu162otttatxjoslz4qldeuo2jyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198168</id>
      <parentid>198167</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147279" sha1="3sudugp76sddq1fvqnzvssv6vfb13fv" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[File:Playa Lagun.jpg|110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}


Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>3sudugp76sddq1fvqnzvssv6vfb13fv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198170</id>
      <parentid>198168</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147304" sha1="273wvndqmfp4vsyew3g6mqg22t7scmc" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
== Playanan di Kòrsou==
{{Databox}}
nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di ... km di kosta.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[File:Playa Lagun.jpg|110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}


Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>273wvndqmfp4vsyew3g6mqg22t7scmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198171</id>
      <parentid>198170</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T21:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <origin>198171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147828" sha1="csp2a9hsmrqfd6idf9hkkv7qox9d548" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
== Playanan di Kòrsou==
{{Databox}}
Kòrsou tin 37 playa na su kostanan.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; Mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Nan ta representa un variedat grandi den tipo di playa, entre otro bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di 364 km di kosta.&lt;ref&gt;[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com&lt;/ref&gt;

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[File:Playa Lagun.jpg|110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}

nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>csp2a9hsmrqfd6idf9hkkv7qox9d548</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198172</id>
      <parentid>198171</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T21:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <comment>/* Playanan di Kòrsou */</comment>
      <origin>198172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147842" sha1="rvpdrz780vyx25otbclbryxzqcnlqdr" xml:space="preserve">__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
== Playanan di Kòrsou==
{{Databox}}
Kòrsou ta un [[isla]] rondoná pa e [[Laman Karibe]] y tin alrededor di 364 km di kosta.&lt;ref&gt;[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com&lt;/ref&gt; E tin 37 playa&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt;, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisa pa un variedat grandi den tipo di playa, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

== Lista di playa == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=90% 
! № !! Imagen !! width=20%  |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}&lt;ref&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&amp;params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_  Baya Beach], geohack.toolforge.org&lt;/ref&gt;|| 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]]  ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;&gt;https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&amp;gad_campaignid=7402047007&amp;gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&amp;gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
| [[110px]]  ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&amp;params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
| [[110px]]  ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]||  || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5 
|[[110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&amp;params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]]|| [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Caracasbaai?
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Playa Kenepa Chiki, Curaçao (4383349429).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chiki]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
| [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]]  ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
| [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]]  ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
| [[110px]]  ||[[Kokoma Beach]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || situa na Vaersenbaai
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[110px]]  ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;&gt;[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13 
|[[110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14 
| [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]]  ||[[Playa Forti]] /&lt;br&gt;Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
| [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]]  ||[[Playa Guepi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || playa chikitu&lt;ref&gt;[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl &lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
|[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17 
| [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]]  ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18 
| [[110px]]  ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19 
|[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20 
| [[File:Playa Lagun.jpg|110px]]  ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21 
|[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22 
|[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23 
| [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]]  ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24 
| [[110px]]  || [[Playa Piskadó]] /&lt;br&gt;Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia, serka di Westpunt&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25 
| [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]]  ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;|| entrada kontra pago&lt;ref name=&quot;pago&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26 
|[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27 
|[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28 
| [[110px]]  ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29 
|[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu&lt;ref&gt;https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan&lt;/ref&gt; Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)&lt;ref&gt;https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/&lt;/ref&gt;, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30 
| [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]]  ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31 
|[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 32 
|[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.&lt;ref&gt;[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 33 
| [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]]  ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || apropiá pa famia&lt;ref name=&quot;famia&quot;/&gt;
|-
|}

nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.&lt;ref&gt;[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).&lt;/ref&gt; De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn:
&lt;ref&gt;[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)&lt;/ref&gt;

en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente.

Baya Beach --&gt; Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.&lt;ref name=:&quot;1&quot;/&gt; 
Blauwbaai, Blue Bay
Daaibooi
Grote Knip, Kenepa Grandi
Kleine Knip, Kenepa Chiki
Kokomo Beach, Vaersenbaai
[[Piscaderabaai]]
Playa Cas Abao
Playa Forti
Playa Jeremi
[[Playa Kalki]]
[[Playa Kanoa]]
[[Playa Lagun]]
Playa Porto Marie
Playa Santa Cruz
Playa Santa Martha
Santa Barbara Beach
Seaquarium Beach (of Mambo Beach)
Sint Michielsbaai, Boca Samí
------------------ 
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
  | total_width   = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border        = infobox
  | perrow        = 1/2/2
  | caption_align = center
  | image1        = Scharlooweg 102 (1).jpg
  | caption1      = Scharlooweg 102
  | image2        = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
  | caption2      = Scharlooweg 106
  | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
  | caption3 = Scharlooweg 29
  }} 
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion = 
| elevacion =
| tipo_division_adm   = Zona
| division_adm        = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm     = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt; E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].&lt;ref&gt;https://whc.unesco.org/document/154358 &lt;/ref&gt; E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].

==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. 

E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.

Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].

==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)

Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.

E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.

Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].

Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
  | total_width   = 750
  | border        = infobox
  | direction    = horizontal
  | caption_align = center
  | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
  | caption1      = nr. 29
  | image2        = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
  | caption2      = nr. 31 &amp; 33
  | image3        = Scharlooweg 75, seen from hill.png
  | caption3      = nr. 75
  | image4 = Scharlooweg 79.png
  | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
  | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
  | header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}} 

== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}

{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.

--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]

== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.

E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;&gt;{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}&lt;/ref&gt;

Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.&lt;ref&gt;https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg&lt;/ref&gt;
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou&lt;/ref&gt;

Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe  kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt; 

Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.&lt;ref name=&quot;Kern&quot;/&gt;

In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875). 


{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]

Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]

Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;[8]

Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura &amp; Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;

== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.

== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.&lt;ref&gt;[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org&lt;/ref&gt;


en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]

{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]&lt;ref name=:&quot;2&quot;&gt;[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com&lt;/ref&gt;[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt; Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.&lt;ref name=:&quot;2&quot;/&gt;&lt;ref name=:&quot;3&quot;/&gt;

Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. 
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;


{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&amp;ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.&lt;ref&gt;Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org &lt;/ref&gt;

=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=373&amp;lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;

Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}&lt;/ref&gt;


In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt;numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &amp;
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).&lt;ref name=&quot;Buurt&quot;/&gt; 


== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}

[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]

--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo   = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen            = 
| descripcion       =  
| fecha nacemento   = 
| luga nacemento    = 
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| alma mater        = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] &lt;br&gt;[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor          =
| disciplina        = antropologia cultural
| investiga         = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa         =
| distincion        =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico &quot;Surprise Kid&quot; como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso &amp; Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}&lt;/ref&gt; 
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). 
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.&lt;ref&gt;https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/&lt;/ref&gt;
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk  Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.&lt;ref&gt;[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).&lt;/ref&gt;
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe &amp; M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe &amp; V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}&lt;/ref&gt; ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social &amp; Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin &amp; Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.&lt;ref&gt;https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk&lt;/ref&gt;
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12  Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e  ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II &amp; III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). 
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het &quot;zwaarste werk&quot; en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals &quot;gongote&quot; om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]&lt;ref&gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898&lt;/ref&gt;==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. 
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
 
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.&lt;ref&gt;[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]&lt;/ref&gt;
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose &quot;ocho dia&quot;.&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;VOLKSKUNDE. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017&lt;/ref&gt;
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed,  zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. 
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. 
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 -  invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.&lt;ref&gt;Advertentie. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel	Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door	Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp	maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp	arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), 
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. 
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. 
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”&lt;ref&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.&lt;/ref&gt; 
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt; 
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Eliason, Eric A. (2024). &quot;[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA524&amp;printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]&quot;, in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534&lt;/ref&gt; E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&amp;pg=PA89&amp;printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace &amp; Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}&lt;/ref&gt;
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.&lt;ref&gt;{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}&lt;/ref&gt;
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.&lt;ref&gt;https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)&lt;/ref&gt;
*  the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&amp;view=theater  Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981&lt;/ref&gt;
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as &quot;Spanish work&quot; on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.&lt;ref&gt;A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068&lt;/ref&gt;
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who &quot;stole&quot; an address or who wrote &quot;bad things&quot; about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand &quot;some help&quot;, even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for &quot;Saba Lace&quot; plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the &quot;industry&quot;. Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that &quot;Saba Lace&quot; flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés &quot;tragaluz&quot; via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un &quot;tragalus&quot; ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta &quot;dakkapel&quot; òf &quot;dakvenster&quot;, ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto	Tragalus	Dakkapel
Definishon	Ventanita haltu	Bentana sobresaliente for di tei
Funshon	Lus i ventilashon	Lus, ventilashon, espasio
Material	Hout, piedra, torto	Hout, tei, glas
Uzo den Karibe	Sí, den kas antique	Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width   = 650
| align         = center
| caption_align = center
| border        = 
| image1        = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1      = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2        = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2      = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4        = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4      = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3        = Maduro &amp; Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3      = Edificio di [[Maduro &amp; Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.&lt;ref name=&quot;deel 1&quot;&gt;[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.&lt;ref name=&quot;deel 2&quot;&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.&lt;ref name=&quot;deel 3&quot;/&gt;
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.&lt;ref&gt;[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)&lt;/ref&gt;
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.&lt;ref name=BPWES21&gt;{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021&lt;/ref&gt; [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.&lt;ref name=BPWES21/&gt; Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.&lt;ref name=BPWES21/&gt;
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. 
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.&lt;ref name=CNNROS&gt;CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.&lt;ref name=CNNROS/&gt;
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;&gt;Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.&lt;ref name=&quot;CvC&quot;/&gt; E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt;
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.&lt;ref name=NOSUSS&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024&lt;/ref&gt; E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.&lt;ref name=NOSUSS/&gt; Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;&gt;NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023&lt;/ref&gt; A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.&lt;ref name=&quot;NOSUSVEN&quot;/&gt; E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes == 
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.&lt;ref name=terminal &gt; {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}&lt;/ref&gt;
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.&lt;ref&gt; {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.&lt;ref&gt;{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}&lt;/ref&gt; Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema&quot;.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}&lt;/ref&gt;
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.&lt;ref&gt;«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt;
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}&lt;/ref&gt;    ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.&lt;ref&gt;{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}&lt;/ref&gt; Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}&lt;/ref&gt; Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}&lt;/ref&gt;, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-4&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}&lt;/ref&gt; Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.&lt;ref&gt;«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}&lt;/ref&gt; Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}«  » &lt;/ref&gt; Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}&lt;/ref&gt;
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.&lt;ref name=&quot;Sin-nombre-p2Jf-5&quot;&gt;{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}&lt;/ref&gt; 
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019&lt;ref&gt; {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}&lt;/ref&gt; tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.&lt;ref&gt;«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}&lt;/ref&gt; Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title=  Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&amp;P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.&lt;ref&gt; {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}&lt;/ref&gt; E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt; Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.&lt;ref&gt;« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.&lt;ref&gt;« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}&lt;/ref&gt;   E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita=    }}&lt;/ref&gt;
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita=Otro litigio:  la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}&lt;/ref&gt; Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso=   |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}&lt;/ref&gt; Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de &quot;forma privada&quot; fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso=   |cita=    }}&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. 
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? 
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.&lt;ref&gt;https://www.avfpaint.com/about-us&lt;/ref&gt;
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao&lt;/ref&gt;
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.&lt;ref&gt;{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}&lt;/ref&gt; Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.&lt;ref&gt;DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001&lt;/ref&gt; E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.&lt;ref&gt;Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. &quot;Amigoe&quot;. Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003&lt;/ref&gt; 
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt; Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''-  dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.&lt;ref&gt;https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018&lt;/ref&gt; Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)&lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. &lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)&lt;/ref&gt; Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. 
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.&lt;ref&gt;https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven],  [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)&lt;/ref&gt;
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.&lt;ref&gt;[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 2 februari 2017&lt;/ref&gt; Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.&lt;ref&gt;Antilliaans Dagblad 22 maart 2018&lt;/ref&gt;
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations&quot; van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij&quot;. De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.&lt;ref&gt;N.V. Curacaose Dok Maatschappij. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002&lt;/ref&gt;
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&amp;id=369&amp;lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao&lt;/ref&gt;
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.&lt;ref&gt;Speciale zegel voor Curacaos droogdok. &quot;Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden&quot;. [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003&lt;/ref&gt;
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) &lt;/ref&gt;
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair &amp; Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair &amp; Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † 
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.&lt;ref&gt;https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf  Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)&lt;/ref&gt;
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao</text>
      <sha1>rvpdrz780vyx25otbclbryxzqcnlqdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Curaçao Medical Center</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10049</id>
    <revision>
      <id>198173</id>
      <parentid>167577</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T00:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12063</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>198173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="hpv7q590kt4w5tz0uk0tzqelaconur8" xml:space="preserve">{{infobox edificio|variante=c
| infobox_tipo = hospital
}}
'''Curacao Medical Center''' (CMC) ta un hospital general na [[Kòrsou]], den [[Otrobanda]] na [[Willemstad]].

E hospital a habri dia [[10 di novèmber]] [[2019]] pa remplasá [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) ku tabata parsialmente demolí. Pa e apertura a usa e nòmber ''Hospital Nobo Otrobanda''. E hospital a ser konstruí dor di un konsorsio liderá pa Ballast Nedam, ku un diseño di Oeverzaaijer-Lyongo Architecten den kooperashon ku EGM Architecten.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210302112500/https://www.ballast-nedam.nl/projecten/ontwerp-bouw-en-onderhoud-hospital-nobo-otrobanda-curacao/ Ontwerp, bouw en onderhoud Hospital Nobo Otrobanda, Curaçao], ballast-nedam.nl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231124120333/https://www.egm.nl/architecten/projecten/hospital-nobo-otrobanda-curacao/158 CURAÇAO MEDICAL CENTER, CURAÇAO Ziekenhuis Curaçao], egm.nl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{nl}}[[Antilliaans Dagblad]], [https://web.archive.org/web/20230618141854/https://www.ozarchitect.nl/PDF/AD%20artikel%20CMC_EGM%20OZ.pdf  Ontwerp CMC ‘di nos’]. Archivá dia 18 di yüni 2023.&lt;/ref&gt;

Sehos, ku ta data di 1855, tabata e hospital mas importante di [[Antias Hulandes]], pero e no tabata kumpli mas ku e rekisitonan. Na 1963 a desaroyá plannan pa remplasá e hospital, pero a kuminsá ku e plan di un hospital nobo.&lt;ref&gt;{{en}} OZ Architect, [https://web.archive.org/web/20230209025226/https://www.ozarchitect.nl/projects/curacao-medical-center/ Curaçao Medical Center]. Archivá dia 9 di febrüari 2023.&lt;/ref&gt; A pone e promé piedra na 2013. Curaçao Medical Center a wòrdu konstruí banda di Sehos.&lt;ref&gt;{{nl}} Algemeen Dagblad, [https://www.ad.nl/breda/delegatie-uit-curacao-bezoekt-breda-voor-steun-met-dank-aan-de-lokale-missiezusters~a6f917f3/ Delegatie uit Curaçao bezoekt Breda voor steun: met dank aan de lokale missiezusters], 8 di òktober 2021. [https://web.archive.org/web/20211012051252/https://www.ad.nl/breda/delegatie-uit-curacao-bezoekt-breda-voor-steun-met-dank-aan-de-lokale-missiezusters~a6f917f3/ Archivá] dia 12 di òktober 2021.&lt;/ref&gt; Despues di e apertura di Curaçao Medical Center, e pashèntnan a ser trasladá i e hospital nobo tabata operashonal den un siman.

Curaçao Medical Center tin 300 kama, pero durante e krísis di corona di 2020-21 a bolbe habri kamanan na Sint-Elisabeth Hospital pa pashèntnan ku no tabata asina urgente.&lt;ref&gt;{{nl}} Antiliaans Dagblad, [https://knipselkrant-curacao.com/gezondheid/antilliaansdagblad-race-om-ic-bedden/ Race om ic-bedden], 4 di aprel 2021. [https://web.archive.org/web/20220807153007/https://knipselkrant-curacao.com/gezondheid/antilliaansdagblad-race-om-ic-bedden/ Archivá] dia 7 di ougùstùs 2022.&lt;/ref&gt; Na aña 2022 e hospital tabata konta 1.254 empleado.&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{en}} Curaçao Medical Center, [https://www.cmc.cw/?lang=en Fact Sheet], Konsultá dia 7 di yanüuari 2024. [https://web.archive.org/web/20220813035010/https://www.cmc.cw/ Archivá] dia 13 di ougùstùs 2022.&lt;/ref&gt;

CMC ta afiliá na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisashon kooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes]].&lt;ref&gt;{{nl}}[https://web.archive.org/web/20240702090202/https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit  Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)&lt;/ref&gt; 

== Link eksterno ==
* [https://www.cmc.cw Wèpsait ofisial di CMC]

{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64515155|titulo=Curaçao Medical Center}}
{{References}}
}}

[[Category:Kòrsou]]</text>
      <sha1>hpv7q590kt4w5tz0uk0tzqelaconur8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luc Mercelina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10556</id>
    <revision>
      <id>198176</id>
      <parentid>183036</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T01:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12063</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>198176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8058" sha1="n14016cxp5hxweb9x1ftti6x9im7a07" xml:space="preserve">{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario
|variante            = c
|nomber              = Luc Mercelina
|imagen              =
|tamaño imagen       = 270
|descripcion         =
|nomber completo     = Luc F. E. Mercelina
|fecha nacemento     = [[6 di desèmber]] [[1964]]
|luga nacemento      = {{CUW}}
|fecha fayecimento   =
|luga fayecimento    =
|sucesion            = [[Lista di prome ministro di Sint Maarten|di 8 promé minister di Sint Maarten]]
|periodo start       = [[3 di mei]] [[2024]]
|periodo fin         = 
|monarkia            = [[Rey Willem-Alexander|Willem-Alexander]] (2013 - presente)
|antecesor           = [[Silveria Jacobs]]
|sucesor             =
|sucesion2           = miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]]
|periodo start2      = 2018
|periodo fin2        = 2020
|sucesion3           =
|periodo start3      =
|periodo fin3        =
|monarkia3           =
|antecesor3          =
|sucesor3            =
|ofishi              = siruhano, polítiko
|pareha              = Patricia Roumans
|yui                 = 3
|partido             = [[Unified Resilient St. Maarten Movement]]
|website             =
}}
'''Luc F. E. Mercelina''' (☆ [[6 di desèmber]] [[1964]] na [[Kòrsou]]) ta un siruhano i [[polítika|polítiko]] di [[Sint Maarten]]. E ta [[Lista di prome ministro di Sint Maarten|promé minister di Sint Maarten]] desde 3 di mei 2024. E ta fundadó i lider di [[Unified Resilient St. Maarten Movement]] (URSM). 

== Bida ==
Luc Mercelina a nasé na Kòrsou, e di dos yu di Milo Mercelina, di desendensia [[Boneiru|boneriano]] i Juliette S.F. Fleming di [[Marigot]], [[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]. El a gradua komo dòkter na 1990 na e Universidat Médiko di Maastricht, [[Hulanda]]. Su karera profeshonal a kuminsa na Kòrsou, unda e tabata dòkter di kas den bario di [[Santa Rosa (Kòrsou)|Sta. Rosa]] di 1990 te ku 1992.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644030:mpeg21:p013|titel=Afscheid dokter Mercelina|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-04-24|bezochtdatum=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; El a sigui pa spesialisá den sirugia na Hospital Universitario di Leuven na [[Bélgika]], kual el a kompletá na 1998. Despues di a traha un aña komo un siruhano na Hulanda, el a muda na 1999 pa [[Sint Maarten]], unda el a traha na [[Sint Maarten Medical Center]] (SMMC) pa 10 aña.&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20240206184108/https://smmc.sx/News/ArticleID/198/Surgeon-Dr-Mercelina-Resumes-Position-at-SMMC Surgeon Dr. Mercelina Resumes Position at SMMC], SMMC&lt;/ref&gt; Na 2009 el a bolbe Bélgika i a traha komo siruhano den un hospital grandi te 2016. Durante e tempu ei el a traha tambe komo profesor na e fakultat di médisina di Universidat di Maastricht. Desde 2016 e ta biba na Sint Maarten i ta traha na SMMC.

Mercelina ta kasá ku Patricia E.A.M. Roumans i huntu nan tin tres yu.

=== Karera polítiko ===
Mercelina tabata miembro di [[parlamento di Sint Maarten]] pa partido [[United Democrats|UD]] i [[United People's Party|UP]]. Den su promé salida den elekshon 2018 komo miembro di [[United Democrats]] (UD) el a optené 370 voto personal i un asiento den [[parlamento di Sint Maarten]], ku el a okupá di 2 di aprel 2018 te 10 di februari 2020.&lt;ref name=&quot;SMNNews27012018&quot;&gt;{{citeer web|taal=en|titel=United Democrats secured most seats in parliament.|url=http://smn-news.com/st-maarten-st-martin-news/28536-united-democrats-secured-most-seats-in-parliament.html|werk=SMN News|datum=2018-02-27|bezochtdatum=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SMNNews06042018&quot;&gt;{{citeer web|titel=UD and SMCP signed formation agreement on close to midnight on Thursday.|url=http://smn-news.com/st-maarten-st-martin-news/28852-ud-and-smcp-signed-formation-agreement-on-close-to-midnight-on-thursday.html|werk=SMN News|datum=2018-04-06|bezochtdatum=2024-02-08}}&lt;/ref&gt; Dia 9 di sèptèmber 2019 e ta bandoná UD i ta retirá su sosten na e koalishon komo parlamentario independiente, loke a kondusí na kaida di e di dos gabinete Marlin-Romeo.&lt;ref&gt;{{citeer web| titel=Update: NA, US party, Mercelina, Brownbill form new nine-member coalition |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/91109-update-na-us-party-mercelina-brownbill-form-new-nine-member-coalition |werk=The Daily Herald |datum=2019-09-23|bezochtdatum=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;. Poko despues el a uni na [[United People's Party]] i a wòrdu elegí lider interino di e partido. Den elekshon 2020 e ta risibí 248 voto personal, loke tabata insuficiente pa mantene su asiento.&lt;ref name=&quot;SXM&quot;&gt;[https://beta.sxmelections.com/united-peoples-party/mercelina-luc/874/politician.aspx# Luc Mercelina Sint Maarten Election 2020 Profile], SXMElections.com&lt;/ref&gt; Dos aña despues, na 2021, el a bandoná UP.

E mesun aña na òktober Mercelina a funda partido Unified Resilient St. Maarten Movement.&lt;ref&gt;{{citeer web |url=https://smn-news.com/index.php/st-maarten-st-martin-news/42910-sizeable-crowd-turns-out-for-ursm-first-congress-dr-luc-mercelina-elected-as-leader.html |taal=en|titel=Sizeable crowd turns out for URSM first congress, Dr. Luc Mercelina elected as leader. |datum=2023-05-08|bezochtdatum=2024-02-08 |werk=Sint Maarten News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tdh-20211011&quot;&gt;{{citeer web|url=https://www.thedailyherald.sx/islands/dr-mercelina-launches-ursm-party-wants-to-initiate-change |titel=Dr. Mercelina launches URSM party, wants to initiate change |datum=2021-10-11 |bezochtdatum=2024-02-08 |werk=The Daily Herald}}&lt;/ref&gt; Den elekshon 2024 e ta logra 704 voto di un total di 2028 voto ku USRM a risibí.&lt;ref name=&quot;SXM&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{en}}{{citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/na-maintains-position-as-biggest-party-in-elections |titel=NA maintains position as biggest party in elections |datum=2024-01-12|bezochtdatum=2024-02-08|werk=The Daily Herald}}&lt;/ref&gt; Despues ku su partido a drenta un akuerdo di [[coalicion|koalishon]] ku e Partido Demokrátiko, [[Party for Progress]], i [[Nation Opportunity Wealth|NOW]], [[Ajamu Baly|gobernador Baly]] ta apuntá Mercelina komo [[formado]] di un gobièrnu nobo.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/30355|titel=Luc Mercelina a bira formado di gobierno nobo di St. Maarten|werk=NoticiaCla|datum=2024-02-05|bezochtdatum=2024-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeer web |url=https://caribbean.loopnews.com/content/sint-maarten-four-political-parties-sign-historic-coalition-agreement |titel=Sint Maarten: Four political parties sign historic coalition agreement |datum=2024-01-14 |bezochtdatum=2024-02-08 |werk=Loop News}}&lt;/ref&gt; Dia 3 di mei 2024 el a huramentá komo promé minister i susesor di [[Silveria Jacobs]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240505101544/https://antilliaansdagblad.com/sint-maarten/29380-nieuwe-regering-sint-maarten-beedigd Nieuwe regering Sint maarten beëdigd], [[Antilliaans Dagblad]] (3 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Dia 20 di mei, 17 dia despues, Luc Mercelina a bira premier demisionario ora Kevin Maingrette, parlamentario di NOW, a retirá su sosten di e koalishon i a uni su mes na e partidonan di oposishon NA i UP.&lt;ref&gt;[[Dick Drayer]], [https://curacao.nu/kabinet-sint-maarten-valt-al-na-17-dagen/ Kabinet Sint Maarten valt al na 17 dagen], Curacao.nu (20 di mei 2024)&lt;/ref&gt; Den e di dos elekshon di 2024 dia [[19 di ougùstùs]] Mercelina a bira e votegetter mas grandi ku 1.315 voto, mientras su partido a saka 3 asiento.&lt;ref&gt;[[https://curacao.nu/demissionair-premier-luc-mercelina-kan-na-verkiezingen-doorregeren-op-sint-maarten/ Demissionair premier Luc Mercelina kan na verkiezingen doorregeren op Sint Maarten], curacao.nu (20 di ougùstùs 2024)&lt;/ref&gt; El a wòrdu apuntá komo [[formado|formadó]] despues ku e partidonan URSM, DP, PFP i SAM a yega na un akuerdo di gobernashon.&lt;ref&gt;[https://nu.cw/2024/09/08/luc-mercelina-aangesteld-als-formateur-van-nieuwe-regering-sint-maarten/ Luc Mercelina aangesteld als formateur van nieuwe regering Sint Maarten], nu.cw (8 di sèptèmber 2024)&lt;/ref&gt;

{{Appendix}}
{{Navegashon Promé minister di Sint Maarten}}

{{DEFAULTSORT:Mercelina, Luc}}
[[Category:Hende]]
[[Category:Polítiko di Sint Maarten]]
[[Category:Premier di Sint Maarten]]</text>
      <sha1>n14016cxp5hxweb9x1ftti6x9im7a07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Playanan di Aruba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12663</id>
    <revision>
      <id>198169</id>
      <parentid>180909</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T20:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Caribiana</username>
        <id>8320</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>198169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9891" sha1="ai1w35kpzxtlabd2c0an8vaerbk2cxc" xml:space="preserve">{{Databox}}
Aruba ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di 75 km di costa.
Su costa west y zuid ta rondona pa lama relativamente seco y trankil cu [[playa]]nan di santo blanco. E costa panort ta consisti di klipnan di piedra y lama bruto, unda ta encontra varios bahia y [[boka (kosta)|boca]]. Mayoria di e terenonan na Aruba cu ta cant'i lama ta propiedad publico. Nan ta accesibel pa publico sin costo, incluyendo e playanan dilanti di hotelnan.&lt;ref&gt;[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/30723-protest-en-petitie-tegen-st-regis Protest en petitie tegen St. Regis], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di februari 2025)&lt;/ref&gt; Sinembargo, e liña precies cu ta marca unda e playa publico ta cuminsa y propiedad di hotel priva of huur ta caba, generalmente no ta cla pa e publico. Entre e liña di costa te na e marca di awa halto e acceso habri na e beachnan di Aruba ta protegi pa ley.&lt;ref&gt;[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260126.pdf Anuncio di cabana priva riba Airbnb ta genera debate tocante acceso publico na beach], BDA (26 di januari 2026)&lt;/ref&gt;

== Lista di playa ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;95%&quot;  
!N.º !! Imagen !!  Nomber !! Region !! Coordinato !! Remarke
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 1 
|[[File:Andicuri beach viewed from natural bridge.JPG|110px]]|| [[Andicuri]] || [[Santa Cruz]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 2 
| [[File:20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg|110px]]  ||[[Arashi]] || [[Noord]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba&gt;{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 3 
|[[File:Baby beach Aruba - 2.jpg|110px]]|| [[Baby Beach]] || [[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]||{{coord|12.414691561947045|-69.88080110113886|format=dms|name=Baby Beach}}&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref name=Google&gt;Google Maps&lt;/ref&gt; || Landamento pafor di e [[laguna]] ta riesgoso debi na corientenan fuerte.
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 4 
|  || Beach at the Blue Residences|| [[Noord]] ||{{coord|12.561552177770563|-70.05461831601973|format=dms|name=Beach at the Blue Residences}}&lt;ref name=Google /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 5
|  ||[[Blackstone Beach]] ||[[Santa Cruz]]||  || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte.
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 6 
|  ||[[Boca Catalina]] || [[Noord]]
| {{coord|12.604599275220952|-70.05154788992112|format=dms|name=Boca Catalina Beach}}&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref name=Google /&gt; ||   
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 7 
|[[File:Kite surfing at Boca Grande.jpg|110px]]|| [[Boca Grandi]] ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] 
|{{coord|12.440179110955492|-69.87391789463777|format=dms|name=Boca Grandi Beach}}&lt;ref name=Google /&gt; || Recomenda pa deporte extremo manera kite y board surfing. No ta adecua pa landamento debi na corientenan fuerte.
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 8 
|[[File:Stranded boat at Boca Keto.jpg|110px]]||[[Boca Keto]] || [[Santa Cruz]] |||{{coord|12.52722|-69.93426|format=dms|name=Boca Keto Beach}} || den [[Parke Nacional Arikok]]
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 9 
|[[File:Boca Prins cove Beach Bay Arikok National Park Santa Cruz Aruba.jpg|110px]]||[[Boca Prins]] || [[Santa Cruz]] 
|{{coord|12.499268155134015|-69.90690549769073|format=dms|name=Boca Prins }}&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref name=Google /&gt; || den [[Parke Nacional Arikok]]
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 10 
|  ||Boca Tabla&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Bachelor's Beach)&lt;/small&gt;||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] ||{{coord|12.432048879438073|-69.87190087340504|format=dms|name=Bachelor's Beach}}&lt;ref name=Google /&gt; || Apropia pa snorkel i windsurf y no pa landa. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 11 
|  ||[[Cura Cabai]] || [[Savaneta]] ||
{{coord|12.440230544063645|-69.93035316884772|format=dms|name=Cura Cabay Beach}} 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 12 
| [[File:ARIKOK NATIONAL PARK - DAIMARI BAY - panoramio.jpg|110px]] || [[Daimari]] || [[Santa Cruz]]
| {{coord|12.53097730179607|-69.9402757457267|format=dms|name=Daimari Beach}}&lt;ref name=Google /&gt; ||  
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 13
| [[File:Hotel Tamarijn - Aruba (15406638578).jpg|110px]] || [[Divi Beach]] || Oranjestad ||{{coord|12.537543549026955|-70.05944983277939|format=dms|name=Divi Beach}}&lt;ref name=Google /&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 14
| [[File:BNA-DIG-MEINERS-0135 - Landschap - Dos Playa, de zee 640700 c.jpg|110px]] ||[[Dos Playa]] || [[Santa Cruz]]
|{{coord|12.505709317860248|-69.91879125150759|format=dms|name=Dos  Playa Beach}}&lt;ref name=Aruba /&gt; || den [[Parke Nacional Arikok]]
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 15 
|[[File:Druif Beach, Aruba, Dutch Antilles (29110203071).jpg|110px]] || [[Druifbaai]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Druif Beach)&lt;/small&gt; ||
|{{coord|12.60569|-70.0318|format=dms|name=Druif Beach}}&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/11972410/druif.html|title=Druif Beach|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 16 
| [[File:Mangrove tree (Conocarpus erectus) at Eagle Beach, Aruba 2019.jpg|110px]] ||[[Eagle Beach]] || [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] ||{{coord|12.54786|-70.0569|format=dms|name=Eagle Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577214/eagle-beach.html|title=Eagle Beach|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 18
|[[File:Monument Governor’s beach Aruba 14 51 42 946000.jpeg|110px]]|| Governor's Bay Beach|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] ||{{coord|12.5152|70.0349|format=dms|name=Governor's Bay Beach}} || Apropia pa deporte di boto miniatura. 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 19
|  || Grapefield ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]||{{coord|12.448602432969578|-69.8770077994854|format=dms|name=Grapefield Beach}} || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte.
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 20
| [[File:Hadicurari Beach Palm Beach View Noord Aruba.jpg|110px]] || [[Sarah-Quita Beach]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Fisherman's Hut of Hadicurari)&lt;/small&gt; ||[[Noord]]||{{coord|12.585830474743323|-70.04606410264978|format=dms|name=Handicurari Beach}}&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref name=Google /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 21
| [[File:Cereus Columnar Cacti and Repandus Mangrove Shrub Malmok Beach Noord Aruba.jpg|110px]] || [[Malmok]] || [[Noord]] || {{coord|12.598006661360682|-70.04978184187625|format=dms|name=Malmo Beach}}&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref name=Google /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 22
|[[File:Aruba MancheboBeach.jpg|110px]]|| [[Manchebo Beach]] ||[[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]]|| {{coord|12.54024|-70.06342|format=dms|name=Manchebo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/7283234/manchebo-beach.html|title=Manchebo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 23
| [[File:Beach view Mangel Halto 11 37 59 947000.jpeg|110px]] || [[Mangel Halto]] || [[Savaneta]] ||{{coord|12.464923508766375|-69.96952414935305|format=dms|name=Mangel Halto Beach}}&lt;ref name=Google /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 24
|[[File:BNA-DIG-MEINERS-0138 - Landschap - Palm Beach 680700 c.jpg|110px]]|| [[Palm Beach]] || [[Noord]] ||{{coord|12.575175775385796|-70.04573530313544|format=dms|name=Palm Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577152/palm-beach.html|title=Palm Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref name=Google /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 25
|  || [[De Palm Island]]|| [[Santa Cruz]] ||{{coord|12.472150386817194|-69.98618229648267|format=dms|name=Palm Island}}&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref name=Google /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 17
|[[File:Aruba Renaissance Island - panoramio (1).jpg|110px]]|| [[Renaissance Island]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Flamingo Beach &amp; Iguana Beach)&lt;/small&gt;|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] || {{coord|12.50127|-70.02953|format=dms|name=Flamingo Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/6545291/flamingo-beach.html|title=Flamingo Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt; || 
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 26
|[[File:Rincon1.jpg|110px]]|| [[Rincon (Aruba)|Rincon]] || [[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] ||{{coord|12.454731170852979|-69.87963636429994|format=dms|name=Rincon Beach}}&lt;ref name=Google /&gt; || panort di Grapefield
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 27
| [[File:Rodger Beach Strand van Aruba.jpg|110px]]  || [[Rodgers Beach]] ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]|| {{coord|12.41719|-69.88413|format=dms|name=Rodgers Beach}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577123/rodgers-beach.html|title=Rodgers Beach|website=GeoNames|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aruba /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 28
| || Santo Largo || [[Savaneta]] ||{{coord|12.45100|-69.95328|format=dms|name=Santo Largo Beach}}  ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 29
|[[File:Surfside Beach (Aruba).jpeg|110px]]  || Surfside || [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad Oost]] || {{coord|12.5063215093638|-70.03022095363487|format=dms|name=Surfside Beach}}&lt;ref name=Aruba /&gt;&lt;ref name=Google /&gt; ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 30
| || Tres Trapi&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Boca Blanco)&lt;/small&gt;|| Noord || {{coord|12.60242023|-70.05132|format=dms|name=Tres Trapi}} ||
|-
! style=&quot;text-align:center&quot;| 31
|[[File:Wariruri Aruba.jpeg|110px]]|| Wariruri || [[Paradera]] ||{{coord|12.559253559320023|-69.98819072756311|format=dms|name=Wariruri Beach}}&lt;ref name=Google /&gt; ||
|-
|}

== Mira tambe ==
* [[Playa]]
* [[Playanan den Caribe Hulandes]]

{{Appendix}}
[[Category:Aruba]]</text>
      <sha1>ai1w35kpzxtlabd2c0an8vaerbk2cxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Quinten Timber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14531</id>
    <revision>
      <id>198178</id>
      <parentid>192116</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T02:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12063</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>198178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="27pdtseb84gmqhvnthe9lsh7j0s7s8k" xml:space="preserve">{{Variante|c}}
{{Infobox futbolista| variante = c
| nomber       = Quinten Timber
| nomber completo = Quinten Ryan Crispito Timber
| alias        = Quinten Tinder
| imagen            = Quinten Timber.jpg
| descripcion       = Quinten Timber ku [[Feyenoord]] na 2024
| fecha nacemento   = [[17 di yüni]] [[2001]]
| luga nacemento    = [[Utrecht]]
| pais nacemento    = {{NLD}}
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| pais fayecimento  = 
| nacionalidad= Hulandes
| haltura     = 177
| pia         = drechi
| club actual = [[File:Flag of France.svg|20px|border]] Olympique Marseille
| liga		  = 
| number      = 27
| posicion    = Mediokampista 
&lt;!-- Seccion di seleccion nacional 1--&gt;
| seleccion       = {{NLD}} U-15 te U-21
| debut seleccion = 2016
| number seleccion=
| participa       = 39
| goal            = 1
&lt;!-- Seccion di seleccion nacional 2--&gt;
| seleccion2      = {{NLD}}
| debut seleccion2= 2024
| number seleccion2=
| participa2      = 8
| goal2           = 1
| temporada       = 2018–2021 &lt;br /&gt; 2020–2021 &lt;br /&gt; 2021–2022 &lt;br /&gt; 2022–2026&lt;br /&gt;2026–
| club    	      = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Jong Ajax &lt;br /&gt; [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[AFC Ajax|Ajax]] &lt;br /&gt; [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] FC Utrecht &lt;br /&gt; [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]]  [[Feyenoord]]&lt;br /&gt;[[File:Flag of France.svg|20px|border]] Olympique Marseille
}}
'''Quinten Ryan Crispito Timber''' (☆ [[17 di yüni]] [[2001]] na [[Utrecht]]) ta un futbolista profeshonal [[Hulanda|hulandes]], ku a hunga komo mediokampista pa Olympique Marseille for di yanüari 2026.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://www.nu.nl/voetbal/6383338/quinten-timber-definitief-naar-marseille-niet-het-afscheid-dat-ik-voor-ogen-had.html|titel= Quinten Timber definitief naar Marseille, niet het afscheid dat ik voor ogen had|werk=NU.nl}}&lt;/ref&gt; Timber a hasi su debut pa e selekshon di Hulanda na 2024 i na mei 2026, el a wòrdu inkluí den e selekshon final di Hulanda pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2616029-frimpong-valt-af-voor-wk-selectie-de-roon-en-depay-wel-naar-eindtoernooi Frimpong valt af voor WK-selectie, De Roon en Depay wel naar eindtoernooi] NOS, 27 di mei 2026&lt;/ref&gt;

== Bida i karera ==
=== Personal ===
Timber a nase na Hulanda ku raisnan di [[Kòrsou]]. E ta ruman ohochi di [[Jurriën Timber]], ku kende el a hunga [[futbol|futbòl]] durante su hubentut. Su ruman hòmber mayó [[Dylan Timber]] tambe ta un futbolista profeshonal. Rumannan Shamier i Christopher ta hunga na nivel amatür.&lt;ref&gt;[https://eva.eo.nl/artikel/2021/05/marilyn-is-alleenstaande-moeder-van-profvoetballers-jurrien-dylan-en-quinten-timber Marilyn is alleenstaande moeder van profvoetballers Jurriën, Dylan en Quinten Timber] Eva, 31 mei 2021. [https://web.archive.org/web/20220116211359/https://eva.eo.nl/artikel/2021/05/marilyn-is-alleenstaande-moeder-van-profvoetballers-jurrien-dylan-en-quinten-timber Archivá] 16 di yanüari 2022.&lt;/ref&gt; Christopher ta fungi komo representante pa e tres ruman den futbòl profeshonal.&lt;ref&gt;[https://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/984792/timber-broertjes-4-wekten-verbazing-op-eerste-training-wow-heel-bijzonder.html Timber-broertjes (4) wekten verbazing op eerste training: &quot;Heel bijzonder&quot;] Voetbalprimeur, 3 di oktober 2021. [https://web.archive.org/web/20230119162917/https://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/984792/timber-broertjes-4-wekten-verbazing-op-eerste-training-wow-heel-bijzonder.html Archivá] 19 di yanüari 2023.&lt;/ref&gt;

Na febrüari 2018, Quinten i su ruman hòmber Jurriën a kambia nan fam pa Timber, nòmber di nan mama. Antes, nan tabata konosí ku e fam ‘Maduro’, nòmber di nan tata. E motibu tras di e kambio ta deskonosí.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180807094634/http://www.ajaxshowtime.com/article/bijzaken-en-geruchten/110328/gebroerders-maduro-zijn-nu-gebroeders-timber Gebroerders Maduro zijn nu gebroeders Timber] Ajax Showtime, 2 februari 2018&lt;/ref&gt; 

{{Stub}}
{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Timber, Quinten}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Futbolista]]
[[:Kategoria:Hulanda]]</text>
      <sha1>27pdtseb84gmqhvnthe9lsh7j0s7s8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jurriën Timber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14532</id>
    <revision>
      <id>198175</id>
      <parentid>192117</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T01:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12063</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>198175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3820" sha1="54se2o8iydvxiewnam27inerwagdrbw" xml:space="preserve">{{Variante|c}}
{{Infobox futbolista| variante = c
| nomber            = Jurriën Timber
| nomber completo   = Jurriën David Norman Timber
| imagen            = GAE - Ajax - 52788075131 (Jurriën Timber).jpg
| descripcion       = Timber na 2023 komo hungadó di [[AFC Ajax|Ajax]]
| fecha nacemento   = [[17 di yüni]] [[2001]]
| luga nacemento    = [[Utrecht]]
| pais nacemento    = {{NLD}}
| fecha fayecimento = 
| luga fayecimento  = 
| pais fayecimento  = 
| nacionalidad= Hulandes
| residencia  = 
| haltura     = 179
| pia         = drechi
| club actual = [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Arsenal FC
| liga		  = 
| number      = 12
| posicion    = Defensa sentral 
&lt;!-- Seccion di seleccion nacional 1--&gt;
| seleccion       = {{NLD}} U-15 te U-21
| debut seleccion = 2015
| number seleccion=
| participa       = 29
| goal            = 3
&lt;!-- Seccion di seleccion nacional 2--&gt;
| seleccion2      = {{NLD}}
| debut seleccion2= 2021
| number seleccion2=
| participa2      = 23
| goal2           = 0
| temporada       = 2018–2021&lt;br /&gt;2020–2023&lt;br /&gt;2023–
| club    	      = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Jong Ajax &lt;br /&gt; [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[AFC Ajax|Ajax]] &lt;br /&gt; [[File:Flag of England.svg|20px|border]] Arsenal
}}
'''Jurriën David Norman Timber''' (☆ [[17 di yüni]] [[2001]] na [[Utrecht]]) ta un futbolista profeshonal hulandes, ku generalmente ta hunga komo defensa sentral. For di 2023 e ta hunga pa e klup ingles Arsenal FC. 

Timber a hasi su debut pa e selekshon nashonal di futbòl di Hulanda na 2021. Na mei 2026 entrenadó nashonal Koeman a inkluí Timber den su tim final pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026, apesar di duda debí na un leshon.&lt;ref&gt;[https://www.espn.nl/voetbal/artikel/_/id/16765331/wk-selectie-oranje-de-roon-til-en-summerville-mee-naar-vs-geen-frimpong-smit-en-valente WK-selectie Oranje: De Roon, Til en Summerville mee naar VS] ESPN, 27 di mei 2026&lt;/ref&gt;

== Bida i karera ==
=== Personal ===
Timber a nase na Hulanda ku raisnan di Kòrsou. E ta ruman ohochi di [[Quinten Timber]], ku kende el a hunga [[futbol|futbòl]] durante su hubentut. Su ruman hòmber mayó [[Dylan Timber]] tambe ta un futbolista profeshonal. Rumannan Shamier i Christopher ta hunga na nivel amatür.&lt;ref&gt;[https://eva.eo.nl/artikel/2021/05/marilyn-is-alleenstaande-moeder-van-profvoetballers-jurrien-dylan-en-quinten-timber Marilyn is alleenstaande moeder van profvoetballers Jurriën, Dylan en Quinten Timber] Eva, 31 mei 2021. [https://web.archive.org/web/20220116211359/https://eva.eo.nl/artikel/2021/05/marilyn-is-alleenstaande-moeder-van-profvoetballers-jurrien-dylan-en-quinten-timber Archivá] 16 di yanüari 2022.&lt;/ref&gt; Christopher ta fungi komo representante pa e tres ruman den futbòl profeshonal.&lt;ref&gt;[https://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/984792/timber-broertjes-4-wekten-verbazing-op-eerste-training-wow-heel-bijzonder.html Timber-broertjes (4) wekten verbazing op eerste training: &quot;Heel bijzonder&quot;] Voetbalprimeur, 3 di oktober 2021. [https://web.archive.org/web/20230119162917/https://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/984792/timber-broertjes-4-wekten-verbazing-op-eerste-training-wow-heel-bijzonder.html Archivá] 19 di yanüari 2023.&lt;/ref&gt;

Na febrüari 2018,Jurriën i su ruman hòmber Quinten a kambia nan fam pa Timber, nòmber di nan mama. Antes, nan tabata konosí ku e fam ‘Maduro’, nòmber di nan tata. E motibu tras di e kambio ta deskonosí.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180807094634/http://www.ajaxshowtime.com/article/bijzaken-en-geruchten/110328/gebroerders-maduro-zijn-nu-gebroeders-timber Gebroerders Maduro zijn nu gebroeders Timber] Ajax Showtime, 2 februari 2018&lt;/ref&gt;

{{Stub}}
{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Timber, Jurriën}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Futbolista]]
[[Kategoria:Hulanda]]</text>
      <sha1>54se2o8iydvxiewnam27inerwagdrbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Araña</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14783</id>
    <revision>
      <id>198124</id>
      <parentid>197807</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kallmemel</username>
        <id>14000</id>
      </contributor>
      <comment>ref fix</comment>
      <origin>198124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2278" sha1="pter79v8ulz341qklssq67b2jxu7lel" xml:space="preserve">{{variante|c}}
{{taxobox|c
| imagen=Spiders diversity smaller.jpg
| descripcion=Araña di diferente famia: Corinnidae, Theridiidae, Eresidae, Araneidae, Thomisidae, Segestriidae, Hexathelidae, Titanoecidae.
| reino= [[Animal|Animalia]]
| troncon= [[Arthropoda]]
| clase= [[Arachnida]]
| taxon= [[Órden (biologia)|Órden]]
| c-nomber=Araneae
| autor=[[Carl Alexander Clerck|Clerck]]
| fecha=1757
}}
'''Araña''' (Araneae) ta un órden di Arthropoda ku ta pertenesé na klase di Arachnida. Segun e ''World Spider Catalog'' ta konta 139 [[Famia (biologia)|famia]], 4.523 [[Género (biologia)|género]], i mas ku 50 mil [[espesie]] di araña deskribí i nombrá.&lt;ref&gt;{{Citeer web|achternaam=Gloor |voornaam=Daniel |titel=World Spider Catalog |url=http://wsc.nmbe.ch/ |datum=2017 |bezochtdatum=2026-07-19 |doi=10.24436/2 |taal=en}}&lt;/ref&gt; 

Araña tin ocho pia i seis òf ocho wowo. Apesar di e ocho pia nan tin dos antena (hulandes: ''voelspriet'') padilanti ku ta wòrdu usá pa orientashon den skuridat. E antena (òf ''pedipalp'') nan aki ta parse manera pia i mayoria be yen di kabèi. Organonan seksual sekundario di araña machu ta den e pedipalp, loke ta kousa ku e fin di pedipalp ta bira mas diki. E pedipalp ta wòrdu usá pa transmití sperma pa e embra. Hopi be e ta parse manera nan tin glòf bisti.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{citeer boek |auteur=Pieter van Breugel |jaar=2017 |formaat=pdf |url=https://www.bestuivers.nl/publicaties/bijenplanten/gasten-van-bijenhotels |titel= Gasten van bijenhotels |hoofdstukurl=https://www.bestuivers.nl/publicaties/bijenplanten/gasten-van-bijenhotels/hoofdstukken |hoofdstuk=Hoofdstuk 22 - Spinnen (Araneae) }}&lt;/ref&gt; 

[[Fail:HysterocratesherculesFemale Tagged.png|thumb|'''1''': ''cephalothorax'', '''2''': apdómen, '''A''': pia, '''B''': ''pedipalp'', '''C''': ''chelicerae'', '''D''': biki di hila]]E kabes i tóraks di araña ta forma un solo unidat, e asina yamá ''cephalothorax'' (lit.: kabes-tóraks). Na esaki ta haña e pia, wowo, i pies oral (''chelicerae'') konektá ku glandula venenoso. E apdómen, ku ta konektá ku un solo konekshon chikitu ku e cephalothoraxs, ta kontené entre otro pulmon laminá, organo seksual, i glandulanan grandi di hila konektá ku biki di hila.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{Appendix}}

[[Kategoria:Araña| ]]</text>
      <sha1>pter79v8ulz341qklssq67b2jxu7lel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198125</id>
      <parentid>198124</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T12:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kallmemel</username>
        <id>14000</id>
      </contributor>
      <origin>198125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="6f9ipa0berqgv8to6hljym4t1m35s5a" xml:space="preserve">{{variante|c}}
{{taxobox|c
| imagen=Spiders diversity smaller.jpg
| descripcion=Araña di diferente famia: Corinnidae, Theridiidae, Eresidae, Araneidae, Thomisidae, Segestriidae, Hexathelidae, Titanoecidae.
| reino= [[Animal|Animalia]]
| troncon= [[Arthropoda]]
| clase= [[Arachnida]]
| taxon= [[Órden (biologia)|Órden]]
| c-nomber=Araneae
| autor=[[Carl Alexander Clerck|Clerck]]
| fecha=1757
}}
'''Araña''' (Araneae) ta un órden di Arthropoda ku ta pertenesé na klase di Arachnida. Segun e ''World Spider Catalog'' ta konta 139 [[Famia (biologia)|famia]], 4.523 [[Género (biologia)|género]], i mas ku 50 mil [[espesie]] di araña deskribí i nombrá.&lt;ref&gt;{{Citeer web|achternaam=Gloor |voornaam=Daniel |titel=World Spider Catalog |url=http://wsc.nmbe.ch/ |datum=2017 |bezochtdatum=2026-07-19 |doi=10.24436/2 |taal=en}}&lt;/ref&gt; 

Araña tin ocho pia i seis òf ocho wowo. Apesar di e ocho pia nan tin dos antena (hulandes: ''voelspriet'') padilanti ku ta wòrdu usá pa orientashon den skuridat. E antena (òf ''pedipalp'') nan aki ta parse manera pia i mayoria be yen di kabèi. Organonan seksual sekundario di araña machu ta den e pedipalp, loke ta kousa ku e fin di pedipalp ta bira mas diki. E pedipalp ta wòrdu usá pa transmití sperma pa e embra. Hopi be e ta parse manera nan tin glòf bisti.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{citeer boek |auteur=Pieter van Breugel |jaar=2017 |formaat=pdf |url=https://www.bestuivers.nl/publicaties/bijenplanten/gasten-van-bijenhotels |titel= Gasten van bijenhotels |hoofdstukurl=https://www.bestuivers.nl/publicaties/bijenplanten/gasten-van-bijenhotels/hoofdstukken |hoofdstuk=Spinnen (Araneae) |pagina=Hoofdstuk 22}}&lt;/ref&gt; 

[[Fail:HysterocratesherculesFemale Tagged.png|thumb|'''1''': ''cephalothorax'', '''2''': apdómen, '''A''': pia, '''B''': ''pedipalp'', '''C''': ''chelicerae'', '''D''': biki di hila]]E kabes i tóraks di araña ta forma un solo unidat, e asina yamá ''cephalothorax'' (lit.: kabes-tóraks). Na esaki ta haña e pia, wowo, i pies oral (''chelicerae'') konektá ku glandula venenoso. E apdómen, ku ta konektá ku un solo konekshon chikitu ku e cephalothoraxs, ta kontené entre otro pulmon laminá, organo seksual, i glandulanan grandi di hila konektá ku biki di hila.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{Appendix}}

[[Kategoria:Araña| ]]</text>
      <sha1>6f9ipa0berqgv8to6hljym4t1m35s5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198126</id>
      <parentid>198125</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T14:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kallmemel</username>
        <id>14000</id>
      </contributor>
      <comment>ampliacion</comment>
      <origin>198126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="59d9z0s95xp8xgfgxzh9xlfaok7tw8x" xml:space="preserve">{{variante|c}}
{{taxobox|c
| imagen=Spiders diversity smaller.jpg
| descripcion=Araña di diferente famia: Corinnidae, Theridiidae, Eresidae, Araneidae, Thomisidae, Segestriidae, Hexathelidae, Titanoecidae.
| reino= [[Animal|Animalia]]
| troncon= [[Arthropoda]]
| clase= [[Arachnida]]
| taxon= [[Órden (biologia)|Órden]]
| c-nomber=Araneae
| autor=[[Carl Alexander Clerck|Clerck]]
| fecha=1757
}}
'''Araña''' (Araneae) ta un órden di Arthropoda ku ta pertenesé na klase di Arachnida. Segun e ''World Spider Catalog'' ta konta 139 [[Famia (biologia)|famia]], 4.523 [[Género (biologia)|género]], i mas ku 50 mil [[espesie]] di araña deskribí i nombrá.&lt;ref&gt;{{Citeer web|achternaam=Gloor |voornaam=Daniel |titel=World Spider Catalog |url=http://wsc.nmbe.ch/ |datum=2017 |bezochtdatum=2026-07-19 |doi=10.24436/2 |taal=en}}&lt;/ref&gt;

== Deskripishon ==

=== Anatomia ===
Araña tin ocho pia i seis òf ocho wowo. Apesar di e ocho pia nan tin dos antena (hulandes: ''voelspriet'') padilanti ku ta wòrdu usá pa orientashon den skuridat. E antena (òf ''pedipalp'') nan aki ta parse manera pia i mayoria be yen di kabèi. Organonan seksual sekundario di araña machu ta den e pedipalp, loke ta kousa ku e fin di pedipalp ta bira mas diki. E pedipalp ta wòrdu usá pa transmití sperma pa e embra. Hopi be e ta parse manera nan tin glòf bisti.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{citeer boek |auteur=Pieter van Breugel |jaar=2017 |formaat=pdf |url=https://www.bestuivers.nl/publicaties/bijenplanten/gasten-van-bijenhotels |titel= Gasten van bijenhotels |hoofdstukurl=https://www.bestuivers.nl/publicaties/bijenplanten/gasten-van-bijenhotels/hoofdstukken |hoofdstuk=Spinnen (Araneae) |pagina=Hoofdstuk 22}}&lt;/ref&gt; 

[[Fail:HysterocratesherculesFemale Tagged.png|thumb|'''1''': ''cephalothorax'', '''2''': apdómen, '''A''': pia, '''B''': ''pedipalp'', '''C''': ''chelicerae'', '''D''': biki di hila]]E kabes i tóraks di araña ta forma un solo unidat, e asina yamá ''cephalothorax'' (lit.: kabes-tóraks). Na esaki ta haña e pia, wowo, i pies oral (''chelicerae'') konektá ku glandula venenoso. E apdómen, ku ta konektá ku un solo konekshon chikitu ku e cephalothoraxs, ta kontené entre otro pulmon laminá, organo seksual, i glandulanan grandi di hila konektá ku biki di hila.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Sais ===
Araña di para (''Theraphosa leblondi'') ta e araña di mas grandi ku un largura korporal di mas o ménos 10 cm. Kontrali, e araña di mas chikitu ta di famia Symphytognathidae, kaminda un ehenplar adulto ta ménos ku 1 mm largu.&lt;ref&gt;{{Citeer boek|titel=Arachnids ☆|achternaam=Selden|voornaam=Paul A.|hoofdstukurl=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780128096338022433|taal=en|uitgever=Elsevier|datum=2017|isbn=978-0-12-809633-8|doi=10.1016/B978-0-12-809633-8.02243-3}}&lt;/ref&gt;{{Appendix}}

[[Kategoria:Araña| ]]</text>
      <sha1>59d9z0s95xp8xgfgxzh9xlfaok7tw8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>198127</id>
      <parentid>198126</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T14:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kallmemel</username>
        <id>14000</id>
      </contributor>
      <origin>198127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="qcps7nb2z5eig2vamtgznm8tmxq1vsl" xml:space="preserve">{{variante|c}}
{{taxobox|c
| imagen=Spiders diversity smaller.jpg
| descripcion=Araña di diferente famia: Corinnidae, Theridiidae, Eresidae, Araneidae, Thomisidae, Segestriidae, Hexathelidae, Titanoecidae.
| reino= [[Animal|Animalia]]
| troncon= [[Arthropoda]]
| clase= [[Arachnida]]
| taxon= [[Órden (biologia)|Órden]]
| c-nomber=Araneae
| autor=[[Carl Alexander Clerck|Clerck]]
| fecha=1757
}}
'''Araña''' (Araneae) ta un órden di Arthropoda ku ta pertenesé na klase di Arachnida. Segun e ''World Spider Catalog'' ta konta 139 [[Famia (biologia)|famia]], 4.523 [[Género (biologia)|género]], i mas ku 50 mil [[espesie]] di araña deskribí i nombrá.&lt;ref&gt;{{Citeer web|achternaam=Gloor |voornaam=Daniel |titel=World Spider Catalog |url=http://wsc.nmbe.ch/ |datum=2017 |bezochtdatum=2026-07-19 |doi=10.24436/2 |taal=en}}&lt;/ref&gt;

== Deskripishon ==

=== Anatomia ===
Araña tin ocho pia i seis òf ocho wowo. Apesar di e ocho pia nan tin dos antena (hulandes: ''voelspriet'') padilanti ku ta wòrdu usá pa orientashon den skuridat. E antena (òf ''pedipalp'') nan aki ta parse manera pia i mayoria be yen di kabèi. Organonan seksual sekundario di araña machu ta den e pedipalp, loke ta kousa ku e fin di pedipalp ta bira mas diki. E pedipalp ta wòrdu usá pa transmití sperma pa e embra. Hopi be e ta parse manera nan tin glòf bisti.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{citeer boek |auteur=Pieter van Breugel |jaar=2017 |formaat=pdf |url=https://www.bestuivers.nl/publicaties/bijenplanten/gasten-van-bijenhotels |titel= Gasten van bijenhotels |hoofdstukurl=https://www.bestuivers.nl/publicaties/bijenplanten/gasten-van-bijenhotels/hoofdstukken |hoofdstuk=Spinnen (Araneae) |pagina=Hoofdstuk 22}}&lt;/ref&gt; 

[[Fail:HysterocratesherculesFemale Tagged.png|thumb|'''1''': ''cephalothorax'', '''2''': apdómen, '''A''': pia, '''B''': ''pedipalp'', '''C''': ''chelicerae'', '''D''': biki di hila]]E kabes i tóraks di araña ta forma un solo unidat, e asina yamá ''cephalothorax'' (lit.: kabes-tóraks). Na esaki ta haña e pia, wowo, i pies oral (''chelicerae'') konektá ku glandula venenoso. E apdómen, ku ta konektá ku un solo konekshon chikitu ku e cephalothoraxs, ta kontené entre otro pulmon laminá, organo seksual, i glandulanan grandi di hila konektá ku biki di hila.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Sais ===
Araña di para (''Theraphosa leblondi'') ta e araña di mas grandi ku un largura korporal di mas o ménos 10 cm. Kontrali, e araña di mas chikitu ta di famia Symphytognathidae, kaminda un ehenplar adulto ta ménos ku 1 mm largu.&lt;ref&gt;{{Citeer boek|titel=Encyclopedia of Biodiversity|achternaam=Selden|voornaam=Paul A.|hoofdstukurl=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780128096338022433|taal=en|uitgever=Elsevier|datum=2017|isbn=978-0-12-809633-8|doi=10.1016/B978-0-12-809633-8.02243-3|hoofdstuk=Arachnids|url=https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/araneae}}&lt;/ref&gt;{{Appendix}}

[[Kategoria:Araña| ]]</text>
      <sha1>qcps7nb2z5eig2vamtgznm8tmxq1vsl</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>